10. ΑΛΜΠΕΡΤ ΑΙΝΣΤΑΪΝ

Ἀλμπερτ Αἰνστάιν.  Albert Einstein (1879-1955)

Γεννήθηκε στὴν πόλη Ulm τῆς νότιας Γερμανίας καὶ πέθανε στὸ Princeton. Οἱ γονεῖς τοῦ μετακόμισαν γιὰ ἐπαγγελματικοὺς λόγους στὸ Μόναχο, ὅπου ἔμενε ἕνας ἀδελφός του πατέρα του, μηχανικὸς καὶ ἀπὸ ἐκεῖ σύντομα στὸ Μιλάνο γιὰ καλύτερες ἐπαγγελματικὲς προοπτικές. Ὁ μικρὸς Ἀλβέρτος ἔμεινε οἰκότροφος σὲ σχολεῖο τοῦ Μονάχου. Στὰ 15 χρόνια του σταμάτησε τὸ σχολεῖο, παραιτήθηκε ἀπὸ τὴ γερμανικὴ ὑπηκοότητα, διέκοψε κάθε σχέση μὲ τὴν ἑβραϊκὴ κοινότητα καὶ ἀναχώρησε στὸ Μιλάνο γιὰ νὰ συναντήσει τοὺς γονεῖς του. 

Μετὰ ἀπὸ 1-2 χρόνια ἀπραξίας σκέφτηκε νὰ δώσει ἐξετάσεις στὸ Πολυτεχνεῖο τῆς Ζυρίχης, ὡς αὐτοδίδακτος χωρὶς ἀπολυτήριο Λυκείου. Ἡ προσπάθεια αὐτὴ ἀπέτυχε καὶ κάποιος καθηγητὴς τοῦ συνέστησε νὰ παρακολουθήσει μαθήματα Λυκείου στὸ Aarau. Ἐκεῖ παρακολούθησε στὰ ἔτη 1895  - 1896 τὴν τρίτη καὶ τέταρτη τάξη (γιὰ μαθητὲς 18 καὶ 19 ἐτῶν)! Τελικά, μετὰ τὴν ὁλοκλήρωση τῶν σχολικῶν μαθημάτων, γράφτηκε ὁ 'Αἰνστάιν τὸ 1896 στὸ Πολυτεχνεῖο τῆς Ζυρίχης γιὰ νὰ σπουδάσει ἐκπαιδευτικὸς τεχνικῆς ἐπαγγελματικῆς σχολῆς μὲ φυσικομαθηματικὴ κατεύθυνση. 

Ἕνας ἀπὸ τοὺς καθηγητὲς τοῦ o Πέρνετ τοῦ δήλωσε μετὰ ἀπὸ λίγο καιρὸ ὅτι, ἔχει μὲν ἐνδιαφέρον καὶ θέληση, ἀλλὰ τοῦ λείπει τὸ μυαλό! Ὁ βοηθὸς Ζάουτερ ἔγραψε ἀργότερα ὅτι ὁ φοιτητὴς 'Αἰνστάιν ἦταν μοναχικός, δὲν ὑπάκουγε στὶς ὁδηγίες τῶν ἐκπαιδευτικῶν καὶ πέταγε τὰ φυλλάδια μὲ τὶς ὁδηγίες λύσης τῶν προβλημάτων στὰ σκουπίδια. Ὅταν σὲ κάποιο ἐργαστηριακὸ πείραμα προκλήθηκε ἔκρηξη καὶ τραυματίστηκε ἐλαφρὰ ὁ 'Αἰνστάιν στὸ χέρι, ρώτησε ὁ καθηγητὴς Πέρνετ τὸ βοηθὸ τοῦ «Τί γνώμη ἔχετε γιὰ τὸν 'Αἰνστάιν, πάλι δὲν ὑπάκουσε στὶς ὁδηγίες μου.» Ὁ δὲ βοηθὸς ἀπάντησε «Δὲν ἔχετε ἄδικο κ. καθηγητά, πάντως οἱ λύσεις ποὺ δίνει εἶναι πάντα σωστὲς καὶ ἡ μέθοδος πολὺ ἐνδιαφέρουσα.» Ἐπίσης, ὁ μεγάλος μαθηματικὸς Μινκόβσκι, ὁ ὁποῖος ἀργότερα ἔμελε νὰ συμβάλει ἀποφασιστικὰ στὴ μαθηματικὴ τεκμηρίωση τῆς «Θεωρίας τῆς Σχετικότητας», δὲν εἶχε ἐκτίμηση γιὰ τὶς γνώσεις τοῦ νεαροῦ σπουδαστῆ τῆς Φυσικῆς.

Μετὰ τὴν ὁλοκλήρωση τῶν σπουδῶν τοῦ βρῆκε ὁ 'Αἰνστάιν μία θέση ὡς βοηθητικὸς δάσκαλος στὸ Winterthur, ἀπολύθηκε ὅμως μετὰ ἀπὸ λίγο, λόγω ἀνεπάρκειας. Ὁ ἴδιος ἔλεγε στοὺς γνωστούς του «Μὲ προσέλαβαν ὡς βοηθητικὸ δάσκαλο καὶ περίμεναν ἕνα Σωκράτη.» Ἕνας φίλος τὸν συνέστησε κάποια στιγμὴ στὸ διευθυντὴ τοῦ ἑλβετικοῦ γραφείου εὑρεσιτεχνιῶν στὴ Βέρνη. Δουλειὰ τοῦ ἦταν νὰ ἑτοιμάζει τὰ ἔγγραφα ἀναγνωρίσεως τῶν εὑρεσιτεχνιῶν καὶ γιὰ τὸ σκοπὸ αὐτὸ ἔπρεπε νὰ περιγράφει σ' αὐτὰ κάθε ἐφεύρεση σύντομα, κατανοητὰ καὶ περιεκτικά. Οἱ ἴδιοι οἱ ἐφευρέτες δὲν ἦταν συνήθως σὲ θέση νὰ περιγράψουν τὴν ἐφεύρεσή τους.  Ἐδῶ ἀναδείχθηκε μία ἱκανότητα τοὺ  'Αἰνστάιν, νὰ ἐμβαθύνει σὲ ξένες ἰδέες καὶ νὰ ἀναγνωρίζει τὴν οὐσία μίας διαδικασίας ἢ ἑνὸς μηχανισμοῦ, ἐντοπίζοντας ταυτόχρονα  τυχὸν σφάλματα. Ὁ ἴδιος ἐξομολογήθηκε ἀργότερα ὅτι αὐτὴ ἡ δουλειὰ τὸν εἶχε συναρπάσει καὶ ἀποτελοῦσε καὶ τὸ χόμπυ του, ἀντὶ νὰ δημοσιεύει σὲ περιοδικὰ ἀπανωτὰ ἐπιστημονικὲς ἐργασίες χωρὶς ἐνδιαφέρον. 

Κι ὅμως, κάποια στιγμὴ δημοσίευσε τὸ 1905 μία ἐργασία μὲ τίτλο «Μία ὑπόθεση γιὰ τὰ κβάντα τοῦ φωτός», μὲ τὴν ὁποία ἐπεκτείνει τὴν ἀνακάλυψη τοῦ Πλὰνκ ἀπὸ τὸ ἔτος 1900. Τυπικὰ γι' αὐτὴ τὴν ἐργασία τοῦ ἔλαβε ὁ 'Αἰνστάιν μετὰ ἀπὸ 16 χρόνια τὸ βραβεῖο Νόμπελ. Καὶ πάλι τὸ ἔτος 1905 δημοσιεύτηκε γιὰ πρώτη φορὰ ἡ «Εἰδικὴ Θεωρία τῆς Σχετικότητας». Μὲ αὐτὴ τὴν ἐργασία διαπιστώνεται ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπόλυτος χῶρος καὶ χρόνος, ἀλλὰ ὅλα ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸν ἑκάστοτε παρατηρητή, εἶναι σχετικὰ ὡς πρὸς τὴ θέση καὶ τὴν κίνησή του. Αὐτὴ ἡ ἐργασία προκάλεσε τεράστια ἐντύπωση στὸν ἐπιστημονικὸ κόσμο! Ἔκτοτε ἄρχισαν νὰ ἐπισκέπτονται τὴ Βέρνη σημαντικοὶ ἐπιστήμονες ἀπὸ ὅλο τὸν κόσμο γιὰ νὰ γνωρίσουν τὸν παράξενο δημόσιο ὑπάλληλο. Ἡ φήμη τοῦ 'Αἰνστάιν προέκυψε ὅμως κυρίως ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι ἀσχολήθηκαν μὲ τὶς ἐργασίες του κορυφαῖοι ἐπιστήμονες.

Μὲ τὴν ἐγκατάσταση τοῦ 'Αἰνστάιν στὸ Princeton, ἀρχίζει μία νέα περίοδος τῆς ζωῆς του. Ἐκείνη τὴν ἐποχὴ ἔκανε μεγάλη ἐντύπωση στὴν ἐπιστημονικὴ κοινότητα ἡ ἀνακοίνωσή του  Μπὸρ ὅτι ὁ Χᾶν καὶ ὁ Στράσμαν εἶχαν πετύχει σὲ ἐργαστήριό τους στὴ Γερμανία τὴν πρώτη  διάσπαση τοῦ ἀτόμου. Ἀμέσως ἄρχισαν οἱ ἐρευνητὲς νὰ ἐπαναλαμβάνουν αὐτὰ τὰ πειράματα, βομβαρδίζοντας πυρῆνες οὐρανίου μὲ οὐδετερόνια. Ἀποτέλεσμα ἦταν νὰ ἀπελευθερώνεται μία τεράστια ποσότητα ἐνέργειας, ἀνακάλυψη ποὺ ὁδήγησε στὴν κατασκευὴ τῆς ἀτομικῆς βόμβας. Ὁ 'Αἰνστάιν πείστηκε ἀπὸ συναδέλφους τοῦ ἐπιστήμονες, κυρίως ἀπὸ τὸν Τέλλερ, νὰ συμβάλει στὸν ἀγῶνα γιὰ τὴν κατασκευὴ τῆς βόμβας, φοβούμενος ὅτι οἱ ναζὶ θὰ κυρίευαν ὅλο τὸν πολιτισμένο κόσμο, ἂν προλάβαιναν αὐτοὶ νὰ ἀποκτήσουν τὸ καταστροφικὸ ὅπλο. Γιὰ τὸ σκοπὸ αὐτὸ ἔστειλε μία ἐπιστολὴ στὸν πρόεδρο Ροῦσβελτ καὶ τοῦ παρουσίαζε τὶς δυνατότητες τῆς ἀτομικῆς βόμβας καὶ τοὺς κινδύνους ποὺ δημιουργοῦσε ἡ κατοχή της. Τελικὰ οἱ φόβοι τῆς ἐπιστημονικῆς κοινότητας γιὰ κατάχρηση ἐπαληθεύτηκαν ἀπὸ τὴν ἀντίθετη πλευρά, ἀφοῦ ἡ ἀτομικὴ βόμβα ποὺ κατασκευάστηκς ὑπὸ τὴ διεύθυνση τοῦ Ὀπενχάιμερ χρησιμοποιήθηκε ἀπὸ τὶς ΗΠΑ ἐναντίον τῆς Ἰαπωνίας, μετὰ τὴν οὐσιαστικὴ λήξη τοῦ πολέμου.

Στὴ συνέχεια καὶ μέχρι τέλος τῆς ζωῆς τοῦ δραστηριοποιήθηκε ὁ 'Αἰνστάιν στὶς κινητοποιήσεις γιὰ ἀφοπλισμό, ἀφοῦ εἶχε καταστεῖ καὶ ἡ Σοβιετικὴ Ἕνωση πυρηνικὴ δύναμη καὶ εἶχε ἀρχίσει ὁ «ψυχρὸς πόλεμος», ὑπογράφοντας συχνὰ διακηρύξεις μὲ ἄλλους ἐπιστήμονες, κυρίως μὲ τὸν Μπ. Ράσελ ποὺ ἦταν ὁ κατεξοχὴν ἡγέτης τῶν κινημάτων γιὰ τὴν εἰρήνη καὶ τὸν ἀφοπλισμό.