16. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 3ος Ο ΜΑΚΕΔΩΝ

Ἀλέξανδρος Γ' τῆς Μακεδονίας  (356 - 323 π.Χ.).

Ὅταν ὁ Ἀλέξανδρος ὁ 3ος ἀνέβηκε στὸ θρόνο τῆς Μακεδονίας τὸ ἔτος 336 π.Χ. καὶ ἔγινε ἡγεμὼν ὅλων τῶν Ἑλλήνων, τὸ βασίλειό του περιελάμβανε κάτι περισσότερο ἀπὸ τὴ σημερινὴ Μακεδονία καὶ τὴ Θρᾴκη. Ὅταν πέθανε μετὰ ἀπὸ 13 χρόνια, εἶχε φτάσει μέχρι τὶς πύλες τῆς ἰνδικῆς χερσονήσου καὶ εἶχε δημιουργήσει μὲ στρατιωτικὴ ἰσχὺ ἕνα ἀπὸ τὰ μεγαλύτερα βασίλεια ὅλων τῶν ἐποχῶν, ἀπὸ τὴ Μεσόγειο Θάλασσα μέχρι τὸν Ἰνδὸ ποταμὸ καὶ ἀπὸ τὴν Κασπία Θάλασσα μέχρι τὴν Αἴγυπτο. 

Ὁ γιὸς τοῦ βασιλιᾶ Φιλίππου καὶ τῆς πριγκίπισας Ὀλυμπιάδας ἀπὸ τὴν Ἤπειρο, ἦταν μαθητὴς τοῦ Ἀριστοτέλη καὶ ὑποχρεώθηκε νὰ ἀγωνιστεῖ αἱματηρά, δολοφονώντας ἀνταγωνιστές, γιὰ νὰ ἀναρριχηθεῖ στὸ βασιλικὸ θρόνο τῆς Μακεδονίας μετὰ τὴ δολοφονία τοῦ πατέρα του. Ἡ μητέρα τοῦ ἰσχυριζόταν ὅτι ὁ Ἀλέξανδρος εἶχε πατέρα τὸν Δία, γιατί εἶχε συνευρεθεῖ ἡ ἴδια μὲ ἕνα θεϊκὸ δράκο. Ὁ Παυσανίας ὑποστηρίζει ὅτι ὁ Ἀλέξανδρος πιθανὸν νὰ ἦταν ἐμπνευστὴς τῆς δολοφονίας τοῦ πατέρα του, ἐπειδὴ ὁ Φίλιππος προόριζε ἕνα γιό του ἀπὸ ἄλλη σύζυγο γιὰ διάδοχο στὸ μακεδονικὸ θρόνο.

Ἤδη δύο χρόνια μετὰ τὸ θάνατο τοῦ πατέρα τοῦ ξεκινάει ὁ Ἀλέξανδρος τὸ ἔτος 334 π.Χ. τὴν ἐκστρατεία ποὺ εἶχε προετοιμάσει ὁ Φίλιππος, ἐναντίον τῆς μεγάλης δύναμης στὴν Ἀνατολή, τῆς Περσίας. Μετὰ τὴ νίκη ἑνὸς στρατοῦ σατραπῶν καὶ Περσῶν στὸν ποταμὸ Γρανικό, συγκρούστηκε ὁ στρατὸς τοῦ Ἀλέξανδρου μὲ τὸν πολυπληθέστερο ἀλλὰ μέτρια ὀργανωμένο πέρσικο στρατὸ στὴν Ἰσσὸ (333) καὶ τὸν νίκησε κατὰ κράτος. Ὁ Δαρεῖος ἐγκατέλειψε τὴν οἰκογένειά του καὶ ἀποσύρθηκε στὰ ἐνδότερα, προτείνοντας στὸν Μακεδόνα βασιλιὰ νὰ τοῦ παραχωρήσει ὅλες τὶς ἐκτὸς Περσίας περιοχὲς (Μικρὰ Ἀσία, Συρία καὶ Αἴγυπτο). 

Ὁ Ἀλέξανδρος ἀνέλαβε ὑπὸ τὴν προστασία τοῦ τὴν οἰκογένεια τοῦ Δαρείου καὶ ἀργότερα παντρεύτηκε μία κόρη του. Στὴ συνέχεια ἑτοιμάστηκε νὰ ἐκστρατεύσει ἐναντίον τῆς κυρίως Περσίας, ἀφοῦ διεξήγαγε σκληρὲς μάχες μὲ τοπικοὺς βασιλεῖς καὶ κατέλαβε τὴ Συρία καὶ τὴν Αἴγυπτο. Ἀπὸ αὐτὲς τὶς στρατιωτικὲς ἐπιτυχίες καὶ μετὰ γίνονται στὴ συμπεριφορὰ τοῦ Ἀλέξανδρου ἀντιληπτὲς τάσεις μεγαλομανίας καὶ ἀλκοολισμοῦ. Ἔτσι, ἐπισκέπτεται τὸ ἱερό του 'Ἀμμωνα Δία στὴν ὄαση Σίβα τῆς Αἰγύπτου καὶ ἀνακηρύσσει τὸν ἑαυτὸ τοῦ γιὸ θεοῦ, ἰδέα ποὺ τοῦ εἶχε δημιουργήσει ἀπὸ μικρῆς ἡλικίας ἡ μητέρα του.

Ἡ ἐκστρατεία τοῦ Ἀλέξανδρου κατὰ τοῦ πυρῆνα τοῦ περσικοῦ κράτους ἐστέφθη ἐπίσης ἀπὸ ἐπιτυχίες. Ἡ ἧττα τῶν Περσῶν στὰ Γαυγάμηλα τὸ 331 καὶ ἡ ὁριστικὴ κατάλυση τοῦ βασιλείου τους, ὁδήγησε στὴν κατάληψη τῆς Βαβυλῶνας καὶ τῶν Σούσων, ὅπου ὁ Ἀλέξανδρος ἀνακηρύχθηκε βασιλιὰς τῶν Περσῶν. Ἐνῷ γενικὰ εἶχε ἐπιδειχθεῖ ἀπὸ τοὺς Μακεδόνες σεβασμὸς στοὺς λαοὺς καὶ τὶς πόλεις ποὺ εἶχαν ὑποτάξει μέχρι τότε, ἡ παλιὰ λαμπρὴ  Περσέπολις παραδόθηκε ἐλεύθερη γιὰ λεηλασία. Αὐτὴ ἡ καταστροφὴ ἑνὸς σημαντικοῦ πολιτισμικοῦ  κέντρου τῆς Ἀνατολῆς ἀμαύρωσε τὸ θρῦλο τοῦ Ἀλεξάνδρου ὡς ἐκπολιτιστῆ, ἂν καὶ εἶχε ἤδη στὸ παθητικό του τὴν καταστροφὴ τῆς ἑλληνικῆς Θήβας καὶ τὴν πώληση τῶν κατοίκων της ποὺ ἐπέζησαν (περὶ τὶς 8.000) στὰ σκλαβοπάζαρα.

Μετὰ τὴν ὑποταγὴ τῶν Περσῶν, μὲ ἐνισχυόμενα συμπτώματα μεγαλομανίας (ἀπαιτοῦσε νὰ τὸν προσκυνοῦν οἱ στρατιῶτες κατὰ τὶς ἀνατολικὲς συνήθειες) καὶ μέσα σὲ πολλαπλὲς ἴντριγγες καὶ δολοφονίες συνεργατῶν καὶ φίλων, συχνὰ κατὰ τὴ διάρκεια ὀργίων οἰνοποσίας, συνέχισε ὁ Ἀλέξανδρος τὴν ἐκστρατεία πρὸς Ἀνατολᾶς, ὑποστηρίζοντας τὴν πολιτικὴ γιὰ σύναψη γάμων μεταξὺ γυναικὼν τῶν τοπικῶν πληθυσμῶν καὶ Μακεδόνων στρατιωτῶν. Ὁ ἴδιος ὁ Ἀλέξανδρος παντρεύτηκε μία πριγκίπισα τῆς Βακτριανῆς (σήμερα Ἀφγανιστᾶν), τὴ Ρωξάνη. Μετὰ ἀπὸ ἐπιτυχεῖς μάχες στὶς παρυφὲς τῆς Ἰνδίας, ἀναγκάστηκε νὰ ἐπιστρέψει σοβαρὰ τραυματισμένος στὴν Περσία, λόγω ἔντονης ἀντιθέσεως τοῦ στρατοῦ ποὺ δὲν ἤθελε νὰ συνεχίσει τὴν ἄσκοπη ἐκστρατεία σὲ τελείως ἄγνωστες χῶρες. 

Μὲ τὴν ἐπιστροφὴ στὰ Σοῦσα ὀργανώθηκαν μαζικοὶ γάμοι, περὶ τὶς 10.000, Ἑλλήνων μὲ Περσίδες γιὰ νὰ δημιουργηθεῖ μία ἡγετικὴ ἐλὶτ ποὺ θὰ ὁδηγοῦσε στὴν ἐνοποίηση τοῦ ἑλληνικοῦ μὲ τὸν πέρσικο πολιτισμό. Αὐτὲς οἱ ἰδέες ποὺ καταγράφονται ἀπὸ διαφόρους βιογράφους τοῦ Ἀλεξάνδρου, εἶναι ἄγνωστο βέβαια ἂν ἀποτελοῦσαν πραγματικὰ ἰδέες τῆς ἡγετικῆς ὁμάδας τῶν Μακεδόνων ἢ ἦταν ὕστερες ἐπινοήσεις γιὰ νὰ δικαιολογηθοῦν οἱ πολεμικοὶ τυχοδιωκτισμοί. Πάντως μία συγκροτημένη θεώρηση τέτοιας εἰρηνικῆς ἐνοποίησης δύο οἱ περισσότερων πολιτισμῶν, ποτὲ καὶ ἀπὸ κανένα φιλόσοφο δὲν εἶχαν διατυπωθεῖ καὶ ὁ ἴδιος ὁ Ἀλέξανδρος δὲν διακρίθηκε ὡς φορέας φιλοσοφικῶν ἰδεῶν.

Παράλληλα μὲ τὶς ἀδελφοποιητικὲς τελετὲς καταστρώνονταν σχέδια γιὰ στρατιωτικὴ ἐξερεύνηση τῆς ἀραβικῆς χερσονήσου καὶ τὴν κατάληψή της τότε ὀνομαζόμενης Λιβύης, δηλαδὴ τῶν γνωστῶν ἐδαφῶν τῆς Ἀφρικῆς, πέρα ἀπὸ τὴν Αἴγυπτο. Αὐτοὶ οἱ μεγαλόπνοοι στόχοι δὲν εὐοδώθηκαν πλέον, λόγω τοῦ ἀπρόοπτου θανάτου τοῦ Ἀλέξανδρου, στὰ 33 τοῦ χρόνια, τὸ ἔτος 323 στὴ Βαβυλῶνα καὶ ἐξαιτίας τῆς ἀπουσίας ἰσχυρῆς διάδοχης καταστάσεως. 

Τὸ κράτος τοῦ Ἀλέξανδρου διαασπάστηκε τὸ ἴδιο γρήγορα, ὅσο ἔκανε νὰ δημιουργηθεῖ καὶ οἱ διάδοχοί του ἀναλώθηκαν σὲ πολέμους γιὰ νὰ σταθεροποιήσουν τὴν ἐξουσία τους στὰ νέα κράτη ποὺ δημιουργήθηκαν, τὰ ὁποῖα ὀνομάστηκαν «ἑλληνιστικά». Πολλὲς πόλεις καὶ κράτη ποὺ εἶχαν ὑποδουλωθεῖ, ξεσηκώθηκαν μὲ τὴν πληροφορία τοῦ θανάτου τοῦ Ἀλέξανδρου - ἀπὸ τοὺς πρώτους οἱ Ἀθηναῖοι τὸ 322 π.Χ. Ἡ Ρωξάνη καὶ ὁ γιὸς τῆς Ἀλέξανδρος ποὺ γεννήθηκε μετὰ τὸ θάνατο τοῦ πατέρα του, νόμιμος κληρονομικὸς διάδοχος στὸ βασίλειο τῆς Μακεδονίας, δολοφονήθηκαν τὸ 311 π.Χ. στὴν Ἀμφίπολη ἀπὸ σφετεριστὲς τῆς ἐξουσίας. Τὴν ἴδια μοῖρα εἶχαν καὶ ὅλοι οἱ ὑπόλοιποι συγγενεῖς του Ἀλεξάνδρου.

Μὲ τὴν πάροδο τῶν αἰώνων διακοσμήθηκαν οἱ πληροφορίες γιὰ τὴ ζωὴ καὶ τοὺς πολέμους τοῦ Ἀλεξάνδρου μὲ διάφορους θρύλους καὶ τοῦ ἀπεδόθη ἡ προσωνυμία Μέγας ... Στὸ βιβλίο τῶν Μακαββαίων τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης ἀναφέρεται ὁ Μακεδόνας βασιλιὰς ὡς «φονέας βασιλιάδων καὶ λαῶν» ἀλλὰ στὸ Κοράνι ἀναφέρεται ὡς Δίκερως (=δικέρατος) καὶ θεωρεῖται ὅτι σχημάτισε οἰκουμένη ἕτοιμη νὰ στραφεῖ στὴ λατρεία τοῦ μοναδικοῦ θεοῦ.  δηλαδὴ περίπου αὐτὰ ποὺ υἱοθετεῖ ὁ χριστιανισμὸς γιὰ τὸ ρόλο τῆς ρωμαϊκῆς αὐτοκρατορίας. Σὲ ἰνδικὲς μικρογραφίες ἀπεικονίζεται ὁ Ἀλέξανδρος ὡς γενειοφόρος μαχαραγιάς, ἐνῷ περσικὰ ἰσλαμικὰ χειρόγραφα, γραμμένα βέβαια πάνω ἀπὸ μία χιλιετία μετὰ τὸ θάνατό του, ἀναφέρουν τὸν Ἀλέξανδρο ὡς δίκαιο καὶ κραταιὸ βασιλιά.